Split, het Romeinse paleis waar nog gewoon mensen wonen
Keizer Diocletianus liet hier in de 4e eeuw zijn pensioenpaleis bouwen, recht tegenover de zee. Zeventien eeuwen later koken er gezinnen binnen die muren, slapen katten op Romeinse zuilen en schenken bars Kroatische wijn in gewelfde kelders.
Wat deze stad zo bijzonder maakt: het is geen museum, maar een wijk waar sinds de oudheid mensen wonen, met UNESCO-status, en waar de was droogt tussen duizend jaar oude bogen.
De ideale uitvalsbasis voor Dalmatië
Split is de tweede stad van Kroatië en een prima uitvalsbasis voor de Dalmatische eilanden en de nationale parken. Maar de stad afdoen als tussenstop zou een fout zijn. Het historische centrum verdient minstens twee volle dagen, met het Romeinse paleis, een beboste heuvel en een levendige waterkant.
De stad trekt geschiedenisfans en feestgangers van het festival Ultra Europe in gelijke mate. Het ritme is mediterraan: je eet laat, je drinkt lang koffie, en de avondwandeling over de Riva is een heilig ritueel.
Een goede bestemming voor:
- Liefhebbers van geschiedenis en Romeinse architectuur
- Reizigers die stad, strand en eilandhoppen naar Hvar, Brač of Vis willen combineren
- Koppels op zoek naar rooftops, stenen steegjes en diners aan zee
- Festivalgangers in de zomer, vooral voor Ultra Europe
- Gezinnen, dankzij het ondiepe strand van Bačvice
Minder geschikt voor:
- Wie drukte wil mijden: in juli en augustus loopt het historische centrum letterlijk over
- Liefhebbers van stranden met fijn zand: Split heeft vooral kiezel- en betonstranden
- Reizigers die buiten het seizoen absolute rust zoeken: veel restaurants sluiten van november tot maart
Een redelijk budget voor de Dalmatische kust
Split is goedkoper dan Dubrovnik, maar de prijzen zijn flink gestegen sinds de invoering van de euro in 2023. In het hoogseizoen kan een slaapplek in het historische centrum heel duur uitvallen. Buiten het seizoen dalen de tarieven met 30 tot 50 %.
| Uitgavenpost | Prijsrange |
|---|---|
| Nacht in een hostel of kamer bij een particulier | € 20 tot € 50* |
| Nacht in een 3-sterrenhotel of comfortabel appartement | € 60 tot € 130* |
| Snelle maaltijd (burek, stuk pizza, broodje) | € 3 tot € 8* |
| Maaltijd in een restaurant (hoofdgerecht + drankje) | € 15 tot € 30* |
| Vervoer + activiteiten voor een dag | € 10 tot € 25* |
| Backpackerbudget per dag | € 45 tot € 70* |
| Comfortabel budget per dag | € 100 tot € 180* |
Een veilige stad waar je snel thuis bent
Kroatië is een heel veilig land. De gebruikelijke voorzorgen volstaan: let op je spullen in de drukke delen van het Paleis van Diocletianus en op de Riva in het hoogseizoen. Kleine criminaliteit blijft marginaal. Jongere generaties spreken ruim voldoende Engels, en het personeel in de toeristische sector beheerst de taal bijna zonder uitzondering. Met Nederlands kom je er hier niet, maar met Engels red je je prima.
Het mediterrane klimaat brengt zeer hete, droge zomers, met pieken boven de 35°C in juli en augustus. De Kroaten schakelen dan over op het ritme van de siësta, en veel zaken sluiten tussen 14:00 en 17:00 uur.
Water en zonnebrand spreken voor zich, maar neem ook schoenen met een soepele zool mee: de straatstenen van de oude stad zijn door de eeuwen heen glad gesleten.
Het Paleis van Diocletianus en het historische hart
Het Paleis van Diocletianus is geen monument dat je met een toegangskaartje bezoekt. Het is een complete wijk. Je komt binnen via de Gouden Poort in het noorden, de Zilveren Poort in het oosten, de IJzeren Poort in het westen of de Bronzen Poort die uitkomt op de Riva.
Binnen leiden steegjes van witte steen naar piepkleine pleintjes, gerestaureerde Romeinse kelders, ambachtelijke winkeltjes en restaurants die zijn gevestigd in oude keizerlijke muren.
De Peristylium, de centrale binnenplaats van het paleis met Korinthische zuilen en een Egyptische sfinx, is het kloppende hart van de stad. 's Avonds legt een restaurant rode kussens op de treden, klinkt akoestische muziek tussen de muren en drinken mensen wijn in de verkoelende avondlucht. Het is een van de meest bijzondere plekken van Europa om iets te drinken.
Vriendentip: klim naar de top van de klokkentoren van de kathedraal van Sint-Domnius voor een panoramisch uitzicht over de daken, de haven en de eilanden. Het combiticket voor kathedraal + crypte + doopkapel kost ongeveer € 7*. Ga vroeg in de ochtend om de rij te vermijden.
Varoš en de heuvel Marjan: het Split van de locals
Direct ten westen van het paleis begint Varoš, de oudste woonwijk van de stad. Stenen huizen met groene luiken, smalle trappen, overal katten. Geen souvenirwinkels hier, geen drukte. In deze wijk drinken de inwoners van Split hun ochtendkoffie in piepkleine barretjes zonder naam.
Vanaf Varoš loopt een pad omhoog naar de heuvel Marjan, ook wel de long van de stad genoemd. Dit mediterrane dennenbos reikt tot bijna 180 meter boven de zee. Bewegwijzerde paden leiden naar spectaculaire uitkijkpunten, kleine middeleeuwse kapelletjes en afgelegen baaitjes aan de zuidkant.
Vriendentip: ga voor de zonsondergang naar het uitkijkpunt Telegrin, het hoogste punt van Marjan. Het uitzicht op de eilanden Šolta, Brač en Hvar is adembenemend, en je staat er bijna alleen.
Bačvice en de waterkant
Het strand van Bačvice, vijf minuten lopen van het busstation, is een lokale instelling. De inwoners van Split spelen hier picigin, een sport die hier is uitgevonden en waarbij je een klein balletje in de lucht houdt zonder dat het het water raakt. Het water is over een lange afstand heel ondiep, wat prettig is voor gezinnen.
We zijn liever eerlijk: Bačvice is geen paradijselijk strand. Het is beton en kiezel, in de zomer afgeladen vol, met luidruchtige bars op de achtergrond. Maar de sfeer werkt aanstekelijk, en de zonsondergangen vanaf de terrassen van de strandbars blijven een hoogtepunt van je verblijf.
De eilanden vanuit Split: Hvar, Brač, Vis
De haven van Split is de belangrijkste veerhub naar de Dalmatische eilanden. Brač en het strand van Zlatni Rat, herkenbaar aan zijn hoornvorm die met de stromingen verandert, bereik je in een uur met de veerboot.
Hvar, bekend om het nachtleven en de lavendelvelden, bereik je in een uur met de snelle catamaran. Vis, het verst weg en het minst toeristisch, is het vertrekpunt voor excursies naar de Blauwe Grot op het nabijgelegen eilandje Biševo.
Vriendentip: reserveer je veerbootkaartjes in het hoogseizoen ruim van tevoren via de site van Jadrolinija of Krilo. De snelle catamarans naar Hvar kosten ongeveer € 6 tot € 11* per persoon. Heb je een auto bij je, houd er dan rekening mee dat de autoveerboten naar Brač snel vollopen.
Waar eten en drinken in Split?
De Dalmatische keuken draait om gegrilde vis, olijfolie en wilde kruiden. Drie specialiteiten die je absoluut moet proberen: de pašticada, een stoofgerecht van rundvlees in een saus van rode wijn, pruimen en kruiden, geserveerd met huisgemaakte gnocchi; de crni rižot, zwarte risotto met inktvisinkt; en de soparnik, een dun bladerdeegtaartje met snijbiet, een specialiteit van de Dalmatische kust.
Wil je goed en lokaal eten, mijd dan de terrassen langs de Riva en ga naar de konoba's, de traditionele taveernes. Restaurant Šug, aanbevolen door Michelin, ligt verscholen bij de markt Pazar en serveert zeevruchten en verse pasta voor redelijke prijzen. In de wijk Varoš serveert Konoba Hvaranin ongedwongen huiselijke gerechten.
Kroatische wijn, een openbaring
Slechts 2 % van de Kroatische wijnproductie wordt geëxporteerd. Lokale druivenrassen als plavac mali en pošip zijn voor de meeste bezoekers een ontdekking. Wijnbars in het paleis organiseren dagelijks proeverijen voor een paar euro. Het is een van de beste manieren om de lokale cultuur te leren kennen.
Waar slapen in Split en omgeving?
Het historische centrum is ideaal voor een eerste verblijf: alles ligt op loopafstand, en slapen binnen de muren van het paleis van Diocletianus is een belevenis op zich. De prijzen zijn hier het hoogst, vooral van juni tot september. De wijk Varoš, direct ernaast, biedt een uitstekende prijs-kwaliteitverhouding met een rustigere sfeer.
Voor een strandverblijf kun je in de buurt van Bačvice strand en nabijheid van het centrum combineren. Gezinnen zullen de appartementen in de wijk Firule waarderen. Buiten de stad is Trogir, op 30 minuten, een aantrekkelijk alternatief met een middeleeuws centrum met UNESCO-status en vaak lagere tarieven.
Hoe kom je in Split?
Het vliegveld van Split-Kaštela ligt 25 km van het centrum. Veel lowcostmaatschappijen, zoals Ryanair, easyJet, Vueling en Transavia, vliegen er vanuit grote Europese steden op, vooral van april tot oktober. Vanaf Europese luchthavens zoals Parijs duurt de vlucht ongeveer 2 uur en 15 minuten. Buiten het seizoen vind je enkele tickets al voor € 40 tot € 100*.
Van het vliegveld naar het centrum
Buslijn 37 verbindt het vliegveld met het busstation van Sukoišan, op 15 minuten lopen van het paleis, voor ongeveer € 2 tot € 3*. De rit duurt 40 tot 50 minuten. De shuttlebus Pleso Prijevoz rijdt directer en zet passagiers af vlak bij het historische centrum voor ongeveer € 5*. Een taxi kost rond de € 35*.
Je kunt Split ook per trein bereiken via Zagreb, of met de auto via de snelweg A1 vanaf de Sloveense grens. Reken op ongeveer 6 uur rijden vanaf Ljubljana. De veerboot vanuit Ancona in Italië is een originele optie voor wie vanuit Italië komt.
Hoe verplaats je je in Split?
Het historische centrum ontdek je volledig te voet. Voor verder weg gelegen wijken als Firule of Žnjan is het busnet van Promet betrouwbaar, met een kaartje van ongeveer € 1,30* dat je bij een kiosk koopt. Ook de heuvel Marjan bereik je in 15 minuten lopen vanaf het paleis.
Taxi's zijn beschikbaar en redelijk geprijsd voor korte ritten. Uber werkt in Split en is vaak goedkoper dan een gewone taxi. Om de Dalmatische kust buiten de stad te verkennen is een huurauto of scooter handig, maar parkeren in het centrum is zeer beperkt en betaald.
Wanneer ga je naar Split?
Mei-juni en september bieden het beste compromis: temperaturen tussen 22 en 28°C, zee die warm genoeg is om te zwemmen en een draaglijke drukte. De Goede Week en de paasprocessies zijn een sterk cultureel moment. De winter is zacht, maar veel zaken sluiten.
Mijd de tweede helft van juli en augustus als je niet van drukte houdt. De accommodatieprijzen verdubbelen, de straten van het paleis zitten overvol en de hitte is verstikkend. Het festival Ultra Europe, dat doorgaans in juli plaatsvindt, trekt tienduizenden feestgangers en verandert de sfeer in de stad compleet.
Samen met Zadar en Dubrovnik is Split een niet te missen badplaats in het zuiden van Kroatië. Er zijn veel monumenten om te bezoeken en steegjes met kleine tavernes om van het mediterrane klimaat te genieten. De keerzijde is dat het er erg druk is en de prijzen in de zomer flink stijgen.
Persoonlijk vond ik de ommuurde stad Dubrovnik leuker. Maar Split is ook een mooi vertrekpunt, vooral naar het feestelijke eiland Hvar.