Ménerbes, het dorp waar Picasso zijn liefdes verborg
Ergens tussen het kerkhof en de oude dorpswasplaats staat een huis zonder naambordje. Eén deur, één raam en uitzicht op de vallei. Ooit deed dit gebouw dienst als de dorpsgevangenis. Die anekdote vat de sfeer van Ménerbes treffend samen: zelfs de meest sobere muren dragen een verhaal, en niemand haast zich om je dat op de mouw te spelden. Je moet het je eigen maken.
Dit dorp van duizend zielen ligt op een kalkstenen rotsuitloper op 230 meter hoogte en strekt zich uit langs een rotskam, als een stenen schip dat vaart over een zee van wijngaarden. De naam is afgeleid van Minerve, de Romeinse godin van de wijsheid. Die verwijzing is niet zo vreemd als het lijkt.
Voor wie traagheid verkozen ziet boven afvinklijstjes
Wie houdt van museale dorpen vol souvenirwinkels en dichte mensenmassa's, zet koers richting Gordes. Ménerbes trekt een ander publiek. Liefhebbers van kunst, wijn en ingetogen stilte. Peter Mayle schreef hier in 1989 zijn bestseller Een jaar in de Provence, wat een invasie van Britse bussen op gang bracht die gelukkig inmiddels weer is geluwd. Het dorp heeft zijn oorspronkelijke slaperigheid terug.
Een auto is onmisbaar, want er rijdt geen enkele bus die het dorp fatsoenlijk bereikt. Het ritme is hier dat van het slenteren, niet van het afstruinen van bezienswaardigheden. Een halve dag volstaat om door de steegjes te dwalen, maar trek gerust een hele dag uit om neer te streken op een terras, door te lopen naar het Domaine de la Citadelle en af te dalen naar de neolithische hunebedden in de vallei.
Een Luberon-budget, dus stevig aan de prijs
De Luberon is geen goedkope streek. Reken op € 120 tot € 200* per nacht voor een sfeervolle chambre d'hôtes, en € 25 tot € 40* voor een lunch inclusief wijn. Proeverijen bij de wijnboeren zijn vaak gratis, wat de pijn enigszins verzacht.
Het beleg dat de legende vormgaaf
In oktober 1573 bezetten 150 protestantse soldaten het dorp, dat destijds pauselijk grondgebied was. De katholieke tegenreactie laat vier jaar op zich wachten, maar wanneer die komt, verschijnt er een legermacht van 12.000 soldaten, 1.200 ruiters, 800 mineurs en 12 kanonnen. De protestantse bezetting duurt vijf jaar, twee maanden en acht dagen. De 150 protestanten houden stand tot hun watervoorraad op is. Er worden 900 kanonskogels op de muren afgevuurd. Sommige daarvan zie je nog steeds zitten, ingemetseld in de gevels.
Die bikkelharde weerstand verklaart de verdedigende architectuur van het dorp. Het Château du Castellet in het westen en de zestiende-eeuwse Citadelle in het oosten omkaderen de dorpskern als twee wachten. Daartussen liggen kronkelige straatjes die ooit waren ontworpen om elke aanvaller te vertragen. Vandaag vertragen ze vooral wandelaars die zich vergapen aan de okerkleurige gevels en de verweerde blauwe luiken.
In de voetsporen van kunstenaars
Ménerbes trekt al vanouds makers aan die op zoek zijn naar licht en afzondering. Dora Maar, fotografe en muze van Picasso, woonde hier tot haar dood in 1997 in een huis dat de schilder haar in 1944 had geschonken. Het Maison Dora Maar biedt tegenwoordig onderdak aan kunstenaars in residentie. Nicolas de Staël, een Franse schilder van Russische komaf, streek in 1953 neer in het Castellet, om twee jaar later een einde aan zijn leven te maken. Het kasteel is nog altijd eigendom van zijn familie.
Tegenwoordig sieren hedendaagse kunstgaleries de steegjes. De Galerie Pascal Lainé, al meer dan 25 jaar open, toont internationaal werk in een intieme setting. Het atelier van Jane Eakin, een Amerikaanse schilderes die hier decennialang woonde, is van mei tot oktober te bezoeken.
Vriendentip: loop door naar de Place de l'Horloge hoog in het dorp voor het meest spectaculaire uitzicht over de Luberon en de Mont Ventoux. De achttiende-eeuwse klokkentoren laat elk uur van zich horen.
Truffels, wijn en kurkentrekkers
De Maison de la Truffe et du Vin du Luberon huist in het voormalige Hôtel d'Astier de Montfaucon, een zeventiende-eeuws herenhuis dat werd gerestaureerd door oud-burgemeester Yves Rousset-Rouard. De vinotheek brengt de 60 wijndomeinen van het regionale natuurpark samen. Proeverijen zijn gratis van april tot oktober. In de winter trek je er samen met een truffeljager en zijn hond op uit om te zoeken naar de tuber melanosporum, de zwarte diamant van de Luberon.
Op twee kilometer van het dorp vind je het Domaine de la Citadelle, waar wijn en excentriciteit hand in hand gaan. Het bijbehorende Musée du Tire-Bouchon herbergt 1.200 kurkentrekkers van de zeventiende eeuw tot nu, waaronder unieke exemplaren. De rondleiding eindigt met een proeverij van de rode en rosé wijnen van het landgoed. Liefhebbers van biologische wijn rijden door naar het Château La Canorgue, bekend geworden door de film A Good Year van Ridley Scott.
De hunebedden en vergeten overblijfselen
Langzaam rijdend over de D3 richting Bonnieux, op een kilometer van het dorp, stuit je onder een bruggetje op de Dolmen de la Pitchoune. Dit neolithische megaliet stamt uit ongeveer 4800 voor Christus. De deksteen weegt zes ton. Archeologen vonden er menselijke botten, tanden, aardewerk en benen pijlpunten. Pitchoune betekent 'kleine meid' in het Oudprovençaals, al is de precieze reden daarvan verloren gegaan.
Op drie kilometer afstand staat de dertiende-eeuwse Abbaye de Saint-Hilaire met een romaans kloosterpand en middeleeuwse fresco's. De monniken hebben het stokje inmiddels overgedragen aan wijnmakers. Het landgoed produceert een AOC Luberon die je proeft in een sober ogende, fraaie omgeving.
Waar te eten en drinken in Ménerbes?
Le Galoubet serveert pretentieloze Provençaalse kost in een knusse setting hartje dorp. De bouillabaisse en de lamsstoofpot zijn de omweg waard, en de tarte Tatin vormt een waardige afsluiting. La Cave à Manger biedt bistronomische gerechten met uitzicht over de vallei. Zoek je het liever culinair en high-end, dan combineert La Bastide de Marie aan de weg naar Bonnieux verfijning met uitgestrekte wijngaarden.
Het biologische kersensap is een minder bekende lokale specialiteit; de boomgaarden in de vallei leveren de ingrediënten voor de dorpskeukens. Op donderdagochtend vult de hoofdstraat zich met de Provençaalse markt vol boerengeitenkaas, lavendelhoning, zwarte olijven uit Nyons en door de zon gerijpte groenten. In de winter koop je verse truffels rechtstreeks van de producent op de truffelmarkt.
Waar te overnachten in en rond Ménerbes?
Het hotel- en pensionaanbod in het dorp zelf is klein. La Bastide de Marie biedt luxe kamers op een wijndomein, inclusief zwembad en restaurant. Chambre d'hôtes in authentieke stenen huizen zorgen voor een meer intieme sfeer. De gemeentelijke website biedt een overzicht van de lokale adressen.
Voor meer keuze ligt L'Isle-sur-la-Sorgue op 20 minuten rijden, met een ruime concentratie aan hotels en eetgelegenheden voor elk budget. Bonnieux en Gordes, op minder dan een kwartier, bieden vergelijkbare alternatieven. Het huren van een Provençaalse boerderij of gîte blijft de beste keuze voor een langer verblijf in de Luberon.
Hoe kom je er en hoe reis je rond?
De luchthaven van Marseille-Provence ligt op 1 uur en 15 minuten rijden. Die van Avignon bevindt zich op 30 minuten en heeft verbindingen met Parijs en enkele andere Europese steden. Met de TGV sta je in 2 uur en 40 minuten vanaf Parijs op het station Avignon TGV, en in 3 uur op Aix-en-Provence TGV. Een auto is absoluut noodzakelijk, aangezien er geen efficiënt openbaar vervoer tussen de dorpen van de Luberon rijdt.
Neem vanuit Cavaillon de D2 richting Apt; het dorp staat goed aangegeven. Parkeer op het parkeerterrein aan de rue de la Fontaine bij de ingang van het middeleeuwse centrum. De straatjes naar boven zijn autovrij en soms erg steil, dus trek goede wandelschoenen aan.
Wanneer kun je het best gaan?
Mei en september vormen de gulden middenweg tussen aangenaam weer en behapbare drukte. De Provençaalse zomer kan broeierig heet en vol toeristen zijn. De winter toont een heel andere kant van het dorp: stil, meditatief en met truffelgerechten op de kaart van december tot maart. De Musicales du Luberon vullen de kerk Saint-Luc in de zomer met klassieke concerten. Sla augustus liever over als je niet van massa's houdt.
Een prachtig dorp dat je het beste in de lente kunt bezoeken, zoals ik heb gedaan. Het is een heel lichte plek die op een schilderij lijkt. Als je van een authentieke sfeer wilt genieten, dan moet je hier zijn. Groen, bloemen, mooie huizen, een heel fijn uitzicht… Ideaal voor een wandeling in de middag! Perfect als je even tot rust wilt komen, ver weg van de drukte van de stad.