Ménerbes, het dorp waar Picasso zijn liefdes verborg
Ergens verscholen tussen het kerkhof en de oude wasplaats staat een huis zonder naambordje. Eén deur, één raam, uitkijkend over de vallei. Ooit diende dit gebouw als de dorpsgevangenis. Het is een anekdote die de sfeer in Ménerbes treffend samenvat: zelfs de meest bescheiden muren hebben hier een verhaal, maar niemand loopt ermee te koop. Je moet het verdienen.
Het dorp ligt op 230 meter hoogte op een kalkstenen uitloper en strekt zich uit over een rotskam, als een stenen schip dat door een zee van wijngaarden vaart. De naam is afgeleid van Minerve, de Romeinse godin van de wijsheid. Dat is geen toevallige verwijzing.
Voor wie houdt van traagheid boven checklists
Als je op zoek bent naar een dorp dat aanvoelt als een openluchtmuseum vol souvenirwinkels en drommen toeristen, dan kun je beter uitwijken naar Gordes. Ménerbes trekt een ander type publiek aan. Liefhebbers van kunst, wijn en stilte. Peter Mayle schreef hier in 1989 zijn bestseller Een jaar in de Provence, wat een invasie van Britse touringcars op gang bracht. Gelukkig is die drukte inmiddels gaan liggen en heeft het dorp zijn oorspronkelijke rust hervonden.
Een auto is onmisbaar. Er rijdt vrijwel geen openbaar vervoer naar het dorp. Het tempo hier is dat van een wandeling, niet van een race langs bezienswaardigheden. Een halve dag is genoeg om door de smalle straatjes te dwalen, maar trek gerust een hele dag uit om uitgebreid te tafelen, door te wandelen naar het Domaine de la Citadelle en af te dalen naar de neolithische hunebedden in het dal.
Een Luberon-budget, dus houd rekening met de kosten
De Luberon is geen goedkope regio. Reken op € 120 tot € 200* per nacht voor een sfeervolle bed & breakfast en € 25 tot € 40* voor een lunch inclusief wijn. Proeverijen bij de wijndomeinen zijn vaak gratis, wat de rekening weer wat verzacht.
Het beleg dat de legende vormde
In oktober 1573 namen 150 protestantse soldaten het dorp in, dat destijds onder pauselijk gezag viel. De katholieke tegenreactie liet vier jaar op zich wachten, maar toen die kwam, was het met een macht van 12.000 soldaten, 1.200 ruiters, 800 genisten en 12 kanonnen. Het beleg duurde vijf jaar, twee maanden en acht dagen. De 150 protestanten hielden stand tot hun watervoorraad op was. Zo'n 900 kanonskogels werden op de muren afgevuurd. Sommige zijn vandaag de dag nog steeds zichtbaar, ingemetseld in de gevels.
Deze hardnekkige weerstand verklaart het defensieve karakter van de architectuur. Het Château du Castellet in het westen en de 16e-eeuwse Citadelle in het oosten flankeren het dorp als twee wachters. Daartussen liggen kronkelige straatjes die ooit ontworpen werden om aanvallers te vertragen. Vandaag de dag vertragen ze vooral wandelaars die zich vergapen aan de okerkleurige gevels en verweerde blauwe luiken.
In de voetsporen van kunstenaars
Ménerbes heeft altijd kunstenaars aangetrokken die zochten naar het juiste licht en de nodige eenzaamheid. Dora Maar, de fotografe en muze van Picasso, woonde hier tot haar dood in 1997 in een huis dat de schilder haar in 1944 had geschonken. De Maison Dora Maar biedt tegenwoordig onderdak aan kunstenaars in residentie. De Russische expressionistische schilder Nicolas de Staël vestigde zich in 1953 in het Castellet, voordat hij twee jaar later een einde aan zijn leven maakte. Het kasteel is nog steeds eigendom van zijn familie.
Tegenwoordig sieren galerieën voor hedendaagse kunst de smalle stegen. De Galerie Pascal Lainé, al meer dan 25 jaar geopend, toont internationaal werk in een intieme setting. Het atelier van Jane Eakin, de Amerikaanse schilderes die hier decennialang woonde, is van mei tot oktober te bezoeken.
Vriendentip: loop naar de Place de l'Horloge op het hoogste punt van het dorp voor het meest spectaculaire uitzicht over de Luberon en de Mont Ventoux. Het 18e-eeuwse belfort luidt nog altijd de uren.
Truffels, wijn en kurkentrekkers
De Maison de la Truffe et du Vin du Luberon is gevestigd in het voormalige Hôtel d'Astier de Montfaucon, een 17e-eeuws pand dat werd gerestaureerd door de oud-burgemeester Yves Rousset-Rouard. De oenotheek verenigt de 60 wijndomeinen van het regionale natuurpark. Proeverijen zijn gratis van april tot oktober. In de winter kun je deelnemen aan tochten met een truffeljager en zijn hond om te zoeken naar de tuber melanosporum, de zwarte diamant van de Luberon.
Op twee kilometer van het dorp verbouwt het Domaine de la Citadelle niet alleen wijn, maar koestert het ook een tikje excentriciteit. Het Musée du Tire-Bouchon stelt 1.200 exemplaren tentoon, van de 17e eeuw tot nu. Sommige stukken zijn uniek in de wereld. Het bezoek wordt afgesloten met een proeverij van de rode en rosé wijnen van het domein. Liefhebbers van biologische wijn kunnen terecht bij Château La Canorgue, bekend geworden door de film A Good Year van Ridley Scott.
De hunebedden en vergeten restanten
Op de D3 richting Bonnieux, op een kilometer van het dorp, duikt onder een klein bruggetje de Dolmen de la Pitchoune op. Dit neolithische megaliet dateert van ongeveer 4800 voor onze jaartelling. De dakplaat weegt zes ton. Er zijn menselijke beenderen, tanden, aardewerk en pijlpunten van vuursteen gevonden. Pitchoune betekent "klein meisje" in het oud-Provençaals, al is de reden voor die naam onbekend.
Op drie kilometer afstand herbergt de 13e-eeuwse Abbaye de Saint-Hilaire een romaanse kloostergang en middeleeuwse fresco's. De monniken hebben het stokje overgedragen aan wijnbouwers. Het domein produceert een AOC Luberon die je kunt proeven in een omgeving van sobere schoonheid.
Waar kun je eten en drinken in Ménerbes?
Le Galoubet serveert ongecompliceerde Provençaalse gerechten in een warme sfeer in het hart van het dorp. De bouillabaisse en de lamsstoofpot zijn de moeite waard, en de tarte Tatin is een waardige afsluiter. La Cave à Manger biedt een bistronomisch menu met uitzicht op de vallei. Voor een gastronomische ervaring op hoog niveau combineert La Bastide de Marie, op de weg naar Bonnieux, verfijning met uitgestrekte wijngaarden.
Het biologische kersensap blijft een onbekende lokale specialiteit. De kersenbomen in het dal leveren de oogst voor de dorpskeukens. Op donderdagochtend vult de Provençaalse markt de hoofdstraat met boeren-geitenkaas, lavendelhoning, zwarte olijven uit Nyons en zongerijpte groenten. In de winter kun je op de truffelmarkt direct bij de producenten inkopen doen.
Waar verblijven in en rond Ménerbes?
Het hotelaanbod in het dorp zelf is beperkt. La Bastide de Marie biedt luxe kamers op een wijndomein, inclusief zwembad en restaurant. B&B's in gerenoveerde stenen huizen bieden een intiemere ervaring. De officiële website van de gemeente geeft een overzicht van de lokale accommodaties.
Voor meer keuze ligt L'Isle-sur-la-Sorgue op 20 minuten afstand, met een ruime concentratie aan hotels en restaurants in elke prijsklasse. Bonnieux en Gordes, op minder dan een kwartier rijden, bieden alternatieven in dezelfde stijl. Het huren van een 'mas' (boerderij) of een gîte blijft de meest populaire optie voor een langer verblijf in de Luberon.
Hoe kom je in Ménerbes en hoe verplaats je je ter plekke?
De luchthaven Marseille-Provence ligt op 1 uur en 15 minuten rijden. De luchthaven van Avignon, op 30 minuten afstand, biedt verbindingen met Parijs en enkele Europese steden. De TGV rijdt in 2 uur en 40 minuten van Parijs naar Avignon TGV, en in 3 uur naar het station Aix-en-Provence TGV. Het huren van een auto is noodzakelijk, aangezien er geen efficiënt openbaar vervoer tussen de dorpen in de Luberon bestaat.
Neem vanuit Cavaillon de D2 richting Apt. Het dorp staat goed aangegeven. Parkeer op het parkeerterrein aan de Rue de la Fontaine bij de ingang van het middeleeuwse centrum. De straten in het hogere deel van het dorp zijn autovrij en soms erg steil. Trek dus comfortabele schoenen aan.
Wanneer kun je het beste gaan?
Mei en september bieden de beste balans tussen aangenaam weer en een redelijk aantal bezoekers. De Provençaalse zomer kan verstikkend heet zijn en erg druk. De winter laat een andere kant van het dorp zien: stil, contemplatief, met truffelmenu's als extraatje van december tot maart. De Musicales du Luberon brengen in de zomer klassieke concerten naar de Saint-Luc kerk. Vermijd augustus als je niet van drukte houdt.
Een prachtig dorp dat je het beste in de lente kunt bezoeken, zoals ik heb gedaan. Het is een heel lichte plek die op een schilderij lijkt. Als je van een authentieke sfeer wilt genieten, dan moet je hier zijn. Groen, bloemen, mooie huizen, een heel fijn uitzicht… Ideaal voor een wandeling in de middag! Perfect als je even tot rust wilt komen, ver weg van de drukte van de stad.