Ixmiquilpan, waar jaguarstrijders de wacht houden in een kerk
Midden in de zestiende eeuw schilderden Otomí-artiesten jaguarstrijders en azteekse adelaars op de muren van een katholieke kerk. Geen heiligen, maar vechters in veren dos, draken en centauren verweven met acanthusranken.
De augustijner monniken lieten het begaan. Iemand kalkte de fresco's wit en ze verbleven jarenlang onder de pleisterlaag tot ze in de jaren vijftig weer werden ontdekt.
Een bestemming voor wie houdt van een onvervalste cultuurschok
De turquoise zwembaden op de klif in Mexico die je op sociale media voorbij ziet komen, zijn vermoedelijk de Grutas de Tolantongo, en deze stad is de uitvalsbasis daarvoor. Maar wie de stad afdoet als louter een tussenstop, slaat de plank mis. De stad en omgeving vormen een gebied vol warmwaterbronnen, precolumbiaanse geschiedenis en de cultuur van de Hñähñú, het Otomí-volk van de vallei van de Mezquital.
Deze uithoek van Mexico trekt reizigers die de gebaande paden willen verlaten: geen resorts, geen internationale massa's en bodemprijzen. Wie zoekt naar luxe voorzieningen of Engelstalige menu's, komt bedrogen uit. Engels wordt er nauwelijks gesproken en rond de natuurgebieden is het mobiele netwerk zwak.
Een klein budget
Reken op 400 tot 850 MXN per nacht voor een degelijk hotel, oftewel € 20 tot € 45*. Een vullende maaltijd in een lokale fonda kost 80 tot 150 MXN, amper € 4 tot € 7,50*. Een kaartje voor de Grutas de Tolantongo kost 230 MXN per dag, omgerekend ongeveer € 12*.
De strijdersfresco's van San Miguel Arcángel
De Templo y Ex-Convento de San Miguel Arcángel, gebouwd tussen 1550 en 1560 door de augustijnen, oogt aan de buitenkant als een kantelenfort. Binnen verandert het complete plaatje.
Fresco's van ruim twee meter hoog tonen strijders met macahuitl, knotsen met obsidiaanbladen, die vechten tegen fantastische wezens in een kluwen van acanthusranken. Hoe inheemse kunstenaars dit in een katholieke kerk konden schilderen, is nog steeds onderwerp van debat.
Op de Plaza Juárez trekt een zeven meter hoog bronzen beeld de aandacht: de originele Diana Cazadora, die ooit op de Paseo de la Reforma in Mexico-Stad stond. Na beschadiging in 1968 nam de burgemeester van de hoofdstad, afkomstig uit deze stad, het beeld mee naar hier. Wat er nu op de Reforma staat, is een kopie.
Vriendentip: bekijk de gebeeldhouwde wapenschilden op de gevel voor je naar binnen gaat. Ze tonen adelaars en jaguars zonder christelijke symbolen, een voorproefje van wat je binnen aantreft.
Grutas de Tolantongo: warmwaterbassins in de kloof
Op ongeveer drie kwartier rijden liggen de Grutas de Tolantongo, de spectaculairste bezienswaardigheid van de streek. In terrassen uitgehouwen turquoise warmwaterbronnen hangen tegen de canyonwand en kijken uit over een smaragdgroene rivier. Een grot waar een waterval uit ontspringt maakt het plaatje compleet.
Laten we eerlijk zijn: in het weekend loopt het hier vol met families uit Mexico-Stad en heeft het wat weg van een waterpark. Doordeweeks is de situatie heel anders. Dan kun je bijna in je eentje genieten van de pozas met uitzicht op de kloof.
Vriendentip: in de Grutas betaal je alles contant, inclusief het hotel. Er is geen pinautomaat aanwezig. Neem dus voldoende pesosbiljetten mee.
Ondergrondse grotten en een gemeentelijk park
Liefhebbers van speleologie komen aan hun trekken in de Grutas de Xoxafi, een grottenstelsel van 250 miljoen jaar oud. Er zijn drie opties: een verlicht parcours van 600 meter, een avonturentunnel met een abseil van 80 meter diepte, en een extremere route met een ondergrondse zipline. Door ijzeroxide heeft het gesteente daar patronen die aan een luipaardhuid doen denken.
Het door de Hñähñú-gemeenschap beheerde Parque EcoAlberto biedt ziplines, kajakken op de río Tula en hangbruggen. De meest bijzondere attractie is de Caminata Nocturna, een nachtelijke wandeling van drie uur die een illegale grenssteek naar de Verenigde Staten nabootst om bewustwrtijning te creëren over de migratiegolf die een deel van de dorpen in de regio heeft ontvolkt.
Waar eten en drinken in Ixmiquilpan?
De lokale specialiteit is barbacoa de borrego: lamsvlees gegaard in een oven in de grond, dat al bij het krieken van de dag op de markten wordt geserveerd. De gorditas de maíz, kleine maïskoekjes gevuld met varkenskaantjes of zwarte bonen, vormen de andere klassieker van de streek.
Qua drank is de pulque hier op zijn plek: een viskeuze, zurige gefermenteerde drank gemaakt van het sap van de agave. Op de Mercado Morelos vind je straatkraampjes met kleine prijsjes en het restaurant La Herradura, achter het gemeentehuis, serveert stevige streekgerechten.
Waar overnachten in Ixmiquilpan en omgeving?
In het centrum vind je eenvoudige hotels zoals het goed beoordeelde en betaalbare Apartahotel Villa del Sol. Wie op zoek is naar pure natuur, kan terecht bij de Grutas de Tolantongo die een hotelcomplex onder in de kloof hebben, al zijn de kamers daar eenvoudig zonder wifi of televisie.
Een andere optie is het Parque EcoAlberto met blokhutten aan de rand van de canyon, terwijl bosrijke gebieden als Puerto Dexthi hutten aanbieden voor 500 MXN per nacht onder een sterrenhemel zonder lichtvervuiling.
Hoe kom je in Ixmiquilpan en hoe reis je er rond?
Vanaf Mexico-Stad vertrekt een bus van Ovnibus of Flecha Roja vanaf de Terminal del Norte vanaf perron 7 of 8. Reken op twee à drie uur reizen voor ongeveer 350 MXN, minder dan € 18*. Met de auto doe je er via de snelweg México-Pachuca en daarna richting Actopan zo'n 2,5 uur over.
Vanuit Nederland vlieg je met een overstap op Mexico-Stad en neem je daar een bus of huurauto.
Eenmaal ter plekke verplaats je je per colectivo. Richting Tolantongo vertrekt er elke vier uur een minibus vanaf de parkeerplaats San Antonio bij de Mercado Morelos voor 70 MXN. Let op: het laatste stuk weg kronkelt via steile haarspeldbochten.
Wanneer te gaan?
Het droge seizoen van november tot april is de beste periode. Sla september over, de natste maand van het jaar, waarin de bergwegen lastig begaanbaar zijn. Weekenden en vooral de Semaine Sainte (Stille Week / Pasen) veranderen de bezienswaardigheden in mierennesten, dus mik op midweeks.
Niet ver van de hoofdstad ligt Ixmiquilpan in de staat Hidalgo, die relatief weinig wordt bezocht door internationale toeristen. Toch is dit de plek waar je de Otomí-cultuur en haar tradities kunt ontdekken. Ixmiquilpan herbergt monumenten waarvan de architectuur een mengeling is van katholicisme en allegorieën aan de natuur, de zogeheten Otomí-schilderingen.