Varanasi, waar leven en dood elkaar in de ogen kijken
Het is 5:00 uur 's ochtends. De zon is nog niet door de mist heen gebroken die over de Ganges hangt. Toch wemelt het op de ghats al van het leven: pelgrims dompelen zich onder in het heilige water, een kapper scheert een schedel op de trappen, brandstapels knetteren en een begrafenisstoet daalt af naar de rivier. Een paar meter verderop laten kinderen vliegers op. Deze rauwe samenkomst van het heilige en het alledaagse, van de dood en het spel, is de essentie van Varanasi. Geen enkele stad ter wereld is hiermee te vergelijken.
Een ervaring die niet voor iedereen is weggelegd
Varanasi is geen doorsnee vakantiebestemming. Deze stad met drie miljoen inwoners is de spirituele hoofdstad van India en een van de heiligste plekken in het hindoeïsme. De openluchtcrematies, de geur van sandelhout vermengd met de dampen van de rivier, de constante geluidshinder en de zichtbare armoede kunnen diepe indruk maken. Reizigers die op zoek zijn naar spiritualiteit, liefhebbers van oude culturen en fotografen vinden hier een onuitputtelijke bron van inspiratie.
Deze stad is niet geschikt voor wie comfort of hygiëne zoekt. De Ganges is extreem vervuild, de steegjes zitten vol koeien en uitwerpselen, en op elke hoek liggen oplichters op de loer. Maar als je bereid bent om de controle los te laten, laat Varanasi een blijvende indruk achter. Plan in ieder geval twee volle dagen in om de eerste schok te verwerken en de stad te leren begrijpen.
India voor een prikkie
Varanasi blijft een van de goedkoopste bestemmingen van India. Een eenvoudige kamer bij de ghats kost tussen de 500 en 1500 roepie (ongeveer 5 tot 17 euro) per nacht. Een stevige maaltijd met streetfood kost 50-100 roepie (ongeveer 0,50 tot 1 euro). Een boottocht op de Ganges kost normaal gesproken zo'n 150-200 roepie per persoon, maar schippers proberen toeristen vaak 500 roepie te laten betalen.
De ghats: 84 trappen naar het heilige
Het woord ghat staat voor de enorme stenen trappen die naar de rivier leiden. Varanasi telt er 84, verspreid over bijna 7 kilometer langs de linkeroever van de Ganges. Elke ghat heeft een eigen geschiedenis, vaak verbonden aan een koning of mecenas die de trap liet bouwen om karma te verzamelen. De klassieke route loopt van Assi Ghat in het zuiden tot Manikarnika Ghat in het noorden: reken op 3 km wandelen, of meerdere uren als je de tijd neemt om alles te observeren.
De Dashashwamedh Ghat is het kloppend hart van de stad. Volgens de legende offerde Brahma hier ooit tien paarden. Tegenwoordig vindt hier elke avond de Ganga Aarti plaats, een ritueel met vuur en gebeden ter ere van de rivier. Priesters zwaaien met enorme olielampen terwijl de menigte zingt en bloemenoffers in het water legt. Het spektakel begint rond 18:30 uur en duurt een half uur.
Vriendentip: de Ganga Aarti bij Dashashwamedh trekt enorme massa's mensen. Voor een intiemere ervaring kun je beter naar Tulsi Ghat of Assi Ghat gaan, waar vergelijkbare ceremonies plaatsvinden in een minder toeristische sfeer.
Crematies: de grote overgang
Elke dag worden er in Varanasi ongeveer 200 lichamen gecremeerd langs de oevers van de Ganges. Voor hindoes betekent sterven op deze plek dat de cyclus van reïncarnatie wordt doorbroken en men direct toegang krijgt tot moksha, de spirituele bevrijding. Daarom reizen families door heel India om hun dierbaren te vergezellen op deze laatste reis. De Manikarnika Ghat, het grootste crematorium, is 24 uur per dag, 7 dagen per week in bedrijf.
De brandstapels branden continu. Er is ongeveer 400 kg sandelhout nodig om een lichaam te verbranden, en voor alles moet betaald worden: het type hout, de locatie van de brandstapel en de diensten van de priester. Vrouwen zijn niet aanwezig bij de crematie: hun tranen zouden de ziel van de overledene op aarde kunnen vasthouden. Kinderen onder de tien jaar, zwangere vrouwen en sadhu's worden niet verbrand maar direct in de rivier ondergedompeld, omdat zij als reeds puur worden beschouwd.
Vriendentip: het fotograferen van crematies is strikt verboden en zeer respectloos. Als iemand aanbiedt je naar de brandstapels te leiden in ruil voor geld voor het hout, is dit een bekende oplichtingspraktijk. Observeer van een afstand, in stilte, of vanaf een boot in het midden van de rivier.
De oude stad: een labyrint van 3000 jaar
Achter de ghats ligt een doolhof van steegjes die zo smal zijn dat ze galis worden genoemd. De winkeltjes staan dicht op elkaar, tempels duiken op bij elk kruispunt en koeien versperren de doorgang. Verdwalen hoort bij de ervaring. De Kashi Vishwanath-tempel, gewijd aan Shiva, is de heiligste van de stad. De koepel, bedekt met 800 kg goud, schittert boven de daken. Niet-hindoes mogen het heiligdom niet betreden, maar de sfeer in de omliggende straten is het bezoek waard.
De wijk Saint-Patern, zo genoemd door kolonisten, komt overeen met de locatie van de Romeinse stad die in de 7e eeuw voor onze jaartelling werd gesticht. De straten dragen nog steeds de namen van oude beroepen. De Thatheri Bazaar is het centrum voor koper- en bronsbewerkers. Voor zijden sari's met gouden borduursels moet je op de markt in Vishwanath Gali zijn.
Sarnath: de eerste preek van de Boeddha
Op 10 km van Varanasi ligt Sarnath, een van de vier heiligste plekken van het boeddhisme. Hier gaf de Boeddha, nadat hij verlichting had bereikt in Bodh Gaya, zijn eerste onderricht. De Dhamekh Stupa, 34 meter hoog, markeert de exacte locatie van deze preek. In het archeologisch museum staat de beroemde Leeuw van Ashoka, het nationale symbool van India.
Sarnath vormt een opvallend contrast met de chaos van Varanasi. De tuinen zijn vredig en boeddhistische monniken mediteren in stilte. Het is de ideale excursie om even op adem te komen na de intensiteit van de ghats.
Waar kun je eten en drinken in Varanasi?
Streetfood is hier koning. Kashi Chaat Bhandar, aan Dashashwamedh Road, serveert aloo tikki en dahi puri waar mensen voor in de rij staan. De lassi's in Varanasi zijn legendarisch: dik, romig en soms verrijkt met bhang, een bereiding op basis van cannabis die in deze religieuze context wordt getolereerd, maar die je met mate moet consumeren.
Voor een maaltijd aan een tafel met uitzicht op de Ganges biedt Pizzeria Vaatika Cafe bij Assi Ghat redelijke internationale gerechten en terrassen aan de rivier. In de oude stad zijn steeds meer dakterrassen te vinden: zoek naar de plekken die uitkijken over de ghats bij zonsondergang. De Benarasi Dum Aloo, een gerecht met gekruide, gestoofde aardappelen, is de lokale specialiteit die je zeker moet proberen.
Waar overnachten in Varanasi en omgeving?
Er zijn twee opties. De wijk rond Assi Ghat, in het zuiden, trekt reizigers die op zoek zijn naar relatieve rust. Er zijn veel cafés en yogascholen, en de sfeer is relaxter dan in het centrum. Ganges Grand en Sri Omkar Palace bieden daar schone kamers met uitzicht op de rivier.
Wil je midden in de actie zitten, kies dan een accommodatie bij Dashashwamedh Ghat. Er zijn talloze familiepensions, vaak in oude gebouwen met steile trappen. Het Ganpati Guest House heeft een dakterrasrestaurant met uitzicht op de Ganges. Let op: de steegjes zijn een doolhof, laat je bij aankomst naar je hotel begeleiden door het personeel.
Hoe kom je in Varanasi en hoe verplaats je je?
Lal Bahadur Shastri Airport ligt op 25 km van het centrum. Er zijn dagelijks meerdere directe vluchten vanaf Delhi, Mumbai en Bangalore. Reken op ongeveer een uur reistijd naar de ghats, afhankelijk van het verkeer. De trein vanuit Delhi doet er, afhankelijk van de lijn, tussen de 8 en 12 uur over, met vertrek vanaf Anand Vihar of New Delhi Station.
In de stad kun je gemotoriseerde voertuigen vergeten als je de oude stad wilt verkennen: de steegjes zijn te smal. Een rickshaw of tuk-tuk zet je af bij de ingang van de oude wijk. Daarna gaat alles te voet. Voor de ghats kun je 's ochtends vroeg of aan het einde van de dag een roeiboot huren. Onderhandel stevig over de prijs voordat je instapt.
Wanneer kun je het beste gaan?
De beste periode is van oktober tot maart, wanneer de temperatuur schommelt tussen 5°C en 25°C. In de Indiase winter kun je de ghats verkennen zonder te bezwijken onder de hitte. Het festival Dev Diwali, vijftien dagen na Diwali, verlicht de Ganges met duizenden lampjes: een indrukwekkend schouwspel. Vermijd de moesson van juni tot september, wanneer het waterpeil van de rivier gevaarlijk stijgt en boottochten onmogelijk worden.
In deze stad komen veel pelgrims om zich te zuiveren in de Ganges, om hun dood af te wachten of om die van een naaste te begeleiden. Om de crematierituelen te begrijpen, raad ik aan om een gids te nemen. Er is van alles te zien, zoals de oude stad met zijn donkere en kleurrijke steegjes en de tempels op elke straathoek. Niet te missen: de Aarti ceremonie, die 's avonds bij zonsondergang plaatsvindt op de ghats.