Tips voor een reis naar Bamako en Mali

In het kader van mijn werk kreeg ik de kans om een missie uit te voeren in Mali, en dan specifiek in Bamako, de hoofdstad van het land.

Het was de eerste keer dat ik voet op Afrikaanse bodem zette.

Ik ben er drie weken gebleven, verspreid over eind september en begin oktober.

Hoewel drie weken niet genoeg zijn om een land echt goed te leren kennen, gaf het me wel de tijd om een glimp van de cultuur op te vangen.

Ik wil graag een deel van die ervaring met jullie delen en wat handvaten geven om je verblijf zo goed mogelijk voor te bereiden, of het nu gaat om een zakenreis of een vakantie (waarvoor je overigens absoluut de rubriek "veiligheid" moet raadplegen).

Deze tips zijn niet uitputtend, maar ik hoop dat ze je helpen om er het beste van te maken.

PRESENTATIE VAN MALI:

Ligging, geografie, diversen:

De Republiek Mali ligt in het westelijke deel van Afrika.

Mali deelt zijn landgrenzen met Mauritanië en Algerije in het noorden, Niger in het oosten, Burkina Faso en Ivoorkust in het zuiden, Guinee in het zuidwesten en tot slot Senegal in het westen. Mali heeft geen zeegrenzen. Er wonen ruim vijftien miljoen mensen.

Bamako, de hoofdstad van het land, ligt in het zuiden.

Er wonen iets minder dan twee miljoen mensen. De meerderheid van de beroepsbevolking is werkzaam in de primaire sector.

Enkele van de bekendste steden zijn, naast Bamako: Sikasso, Mopti, Ségou, Gao, Timboektoe…

De officiële taal is Frans, maar het Bambara (dit is ook de naam van de grootste etnische groep) is eveneens een nationale taal. Het wordt net zo vaak, zo niet vaker, gesproken dan het Frans en wordt ook in buurlanden gebruikt, met name voor de handel.

Het land bestaat voor het overgrote deel uit praktiserende moslims.

De munteenheid is de CFA-frank. Momenteel is 1 € = 655,9 CFA. In Bamako kun je geld wisselen. Voor de goede orde: er was geen geldautomaat op de luchthaven. Je vindt ze wel in hotels en sommige winkelcentra, maar niet bij alle banken.

Er is een tijdsverschil van twee uur in de zomer en, logischerwijs, één uur in de winter.

De vluchtduur (met verschillende maatschappijen, waaronder Air France) is iets minder dan zes uur bij de reguliere luchtvaartmaatschappijen. Sommige vluchten, die uiteraard goedkoper zijn, duren ongeveer tien uur.

Het klimaat is woestijnachtig in het noorden (richting de Sahel en de Sahara) en tropisch in het zuiden. De regenval kan in de zomer, van juni tot en met september, bijzonder hevig zijn in het zuiden. Bezoeken worden aangeraden in de winter om niet te veel last te hebben van de hitte. Wat mij betreft: eind september waren er enkele regenbuien, maar die werden afgewisseld met mooie opklaringen, terwijl het begin van oktober zonnig was met temperaturen tussen de 23 en 34 graden. Dat is dus vrij makkelijk te verdragen als je niet de hele dag in de volle zon hoeft te blijven.

Enkele min of meer officiële websites die kunnen helpen bij de voorbereiding van je reis:

http://www.malitourisme.com/

Geschiedenis:

Mali, dat eerst een opeenvolging van vijf rijken kende, werd gekoloniseerd door Frankrijk en stond bekend als Frans-Soedan. Het was onderdeel van Frans-West-Afrika. Het begin van de kolonisatie vond plaats vanaf 1881, waarbij het begon bij verschillende etnische groepen en zich vervolgens uitbreidde naarmate er meer verdragen werden gesloten en veldslagen werden geleverd. Een van de Franse architecten hiervan was kolonel Faidherbe. Op vier april 1959 sloot Senegal zich aan bij Frans-Soedan om de Federatie van Mali te vormen, die op twintig juni 1960 onafhankelijk werd. Twee maanden later trok Senegal zich terug uit de Federatie van Mali en riep alleen zijn onafhankelijkheid uit. Op tweeëntwintig september 1960 riep Soedan op zijn beurt de onafhankelijkheid uit, maar behield de naam Mali.

Mali is rijk aan ontdekkingen, met name op prehistorisch gebied.

Théodore Monod, een Franse natuurwetenschapper, was ook een groot ontdekker, vooral door zijn onderzoek en studies in de Sahara-regio.

Vandaag de dag hebben het Dogon-volk en hun cultuur Mali in een nieuw licht geplaatst door een deel van hun cultuur aan de hele wereld te presenteren.

Er is momenteel zelfs een tentoonstelling aan hen gewijd in het Musée du Quai Branly in Parijs.

Verschillende schrijvers uit de twintigste eeuw hebben hun indrukken van dit land vastgelegd en tegenwoordig hebben fotografen prachtige fotoboeken gemaakt die je gemakkelijk in de boekhandel kunt vinden.

De griots zijn nog steeds aanwezig en maken nog altijd deel uit van het culturele leven van het land: ze vertellen verhalen die de geschiedenis van het land weerspiegelen en zingen nog steeds tijdens bijeenkomsten.

Vaccinatie, gezondheid:

Voor wie alleen op reis gaat, dus buiten een professioneel kader waarbij je werkgever waarschijnlijk voor een specifieke verzekering zorgt, adviseert het Franse Ministerie van Buitenlandse Zaken om zelf een verzekering af te sluiten die medische kosten en repatriëring dekt.

Verder is het zaak om de nodige behandelingen te ondergaan en/of je vaccinaties op orde te hebben, zoals voor malaria, gele koorts, DTP (difterie, tetanus, polio), en eventueel buiktyfus, hepatitis A en B, en meningitis. Persoonlijk heb ik me niet laten inenten tegen buiktyfus en hepatitis, maar bespreek dit vooral met je eigen arts voor advies op maat.

Uiteraard wordt het drinken van kraanwater sterk afgeraden om 'reizigersdiarree' en cholera te voorkomen. Je zult in de dorpen trouwens zien dat sommige zuiveringsinstallaties al lang niet meer werken, ondanks de inspanningen van de overheid, ngo's of private partijen. Ook in Bamako, zelfs in mijn hotel, vermeed ik kraanwater: ik poetste mijn tanden met flessenwater en dronk liters en liters bruisende Amerikaanse frisdrank... En natuurlijk: geen ijsblokjes!

In dezelfde lijn is het onverstandig om te zwemmen in beken, rivieren of meren: het risico op bilharziose is reëel. Dit is een gevaarlijke ziekte en de kans om die op te lopen is net zo groot als bij malaria.

Veiligheid:

Mali heeft helaas dramatische tijden gekend en vandaag de dag worden Franse belangen en staatsburgers expliciet geviseerd door leiders van islamitische terreurorganisaties (denk aan de granaatexplosie voor de Franse ambassade in Mali in januari 2011). De Sahel-Sahara-zone is op dit moment bijzonder gevoelig. Sommige buurlanden zijn eveneens verzwakt door deze dreiging en invallen van gewapende bendes op Malinees grondgebied komen regelmatig voor.
Raadpleeg voor vertrek altijd de website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken om te controleren of reizen mogelijk is: http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/conseils-aux-voyageurs_909/pays_12191/mali_12287/index.html

Tijdens mijn verblijf hield mijn werk me in de hoofdstad en had ik geen reden om daar weg te gaan. Bovendien hadden de mensen voor wie ik werkte een escorte voor me geregeld. Bamako blijft, op het moment dat ik dit schrijf en op basis van de informatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, een van de veiligere plekken in Mali.

Verblijf:

Ik wilde niet het gevoel hebben dat ik in een bubbel van expats leefde, ook al waren de mensen die ik ontmoette erg charmant. Ik probeerde dus, zo goed en zo kwaad als het ging, wat vaker het hotel, mijn werkplek en de woningen van mijn collega's te verlaten. Helaas liet de onveiligheid het niet toe om verder het land in te trekken, vooral niet richting het noorden, waar verschillende steden en locaties zeker de moeite waard leken. Ik moet wel zeggen dat ik als "toubab" (blanke Europeaan) niet bepaald onopvallend ben in het lokale straatbeeld...

Toch heb ik snel een indruk gekregen van de stad. Ze strekt zich uit over tweeëntwintig kilometer van oost naar west en twaalf kilometer van noord naar zuid. Alle etnische groepen van het land komen hier samen, in de hoop op werk.

Het verkeer is indrukwekkend, net als de vervuiling... Je ziet er van alles: 4x4's, gammele vrachtwagens, brommers, overvolle oude auto's (waaronder heel wat oude Peugeot 404's!! Toch wel taaie beestjes, nietwaar?) waarvan de assen piepen van ellende, en de opkomende motortaxi's (of 'taxini'). Kortom, je moet goed weten waar je heen gaat, zeker omdat sommige kruispunten totaal niet berekend zijn op de verkeersstroom. Gelukkig is er, ondanks het getoeter, altijd wel iemand die je voorrang geeft. Op de weg, en vooral bij elk stopmoment, storten hordes kinderen en jongeren zich op je voorruit om die te wassen in ruil voor een paar muntjes.

Als je de weg op moet (ook wel "het asfalt" genoemd), wees dan geduldig. De afstanden zijn groot en de rijstijl is sportief. Je ziet de meest ongelooflijke taferelen: vrachtwagens of bussen worden bestormd door passagiers die zich overal vastklampen waar ze kunnen. Een van mijn Malinese collega's vertelde me lachend dat passagiers soms in slaap vielen en van de bus afvielen! Als ze zich niet al te erg bezeerden, wat al een geluk bij een ongeluk was, moesten ze ook nog eens zien te voorkomen dat ze overreden werden...

En mocht je onderweg trek krijgen, stop dan gerust langs de kant van de weg, ook in Bamako zelf. Je vindt er eten uit enorme pannen of potten die op kooktoestellen of boven een houtvuur staan. Vanaf 17.30 uur, wanneer de mensen uit hun werk komen, verzamelen de vrouwen zich en zetten ze hun mobiele keukens op langs de wegen en in de straten. Je stopt, bestelt, betaalt en vertrekt met een heerlijke maaltijd!

Over dit onderwerp gesproken: een van de gerechten die je vrij makkelijk zult tegenkomen en dat ook het basisvoedsel is voor de meerderheid van de Malinezen, is de "to". Het is een dikke graanpap, meestal gemaakt van gierst of maïs. Je eet het met je handen, en je mag er absoluut geen mes in steken! Doe je dat wel, dan breng je het ongeluk over het dorp en riskeer je een droogteperiode! Geen zorgen echter: mocht je per ongeluk toch de fout in gaan, dan kun je dat altijd nog goedmaken. Het enige wat je dan hoeft te doen, is wat dieren offeren...

Afgezien van de "to" (een stevige deegbal van gierst en/of meel met een groene saus erbij) en het hotelbuffet (ja, ik weet het, niet erg "authentiek", maar ik had weinig keus...), heb ik heel vaak rijst gegeten, vooral wanneer ik werd uitgenodigd door de Malinezen met wie ik samenwerkte.

De mensen waren ontzettend gastvrij en haalden alles uit de kast als ze me ontvingen. Het was soms zelfs een beetje ongemakkelijk, maar het leek ze oprecht plezier te doen.

We zitten met z'n allen in een kring rond de schalen en iedereen begint te eten zodra het gezinshoofd ons daartoe uitnodigt. En let op: geen fouten maken, want aangezien er geen bestek is, eet je met je hand. Maar niet zomaar met elke hand: alleen de rechterhand is toegestaan, dus pech voor de linkshandigen! Net als in Arabische landen wordt de linkerhand als onrein beschouwd; die gebruik je namelijk om jezelf te reinigen na een toiletbezoek. Dus inderdaad: die hoort niet thuis in de schaal!!

De uitdaging is vervolgens om het eten dat je hebt gepakt tot een compacte bal te kneden, zodat je het naar je mond kunt brengen zonder dat de helft op je overhemd belandt...

Ik geef eerlijk toe dat ik in het begin meer liet vallen dan ik in mijn hand had... Maar na verloop van tijd wordt het bijna een kwestie van overleven! Uiteindelijk vond ik het heilige evenwicht tussen een bal die te hard is en een vormloze massa die van je vingers afglijdt. Ik was bijna een pro geworden...

Zodra de maaltijd voorbij is, vergeet dan niet "abarika" te zeggen tegen degenen die gekookt hebben en tegen het gezinshoofd. Zo bedank je iedereen, zoals de gewoonte en de beleefdheid voorschrijven.

Tot slot wil ik je aanraden om op straat en op de markten de watermeloenen te proeven: ze zijn "bloedheet", ik kan het niet anders omschrijven.

Ze zitten boordevol water en zonneschijn, en hebben een zoete smaak die je volledig verslaafd maakt... En bovendien zijn ze niet duur.

En als je toch op de markt bent, kun je er bijzondere producten vinden, ook voor heren (en dames) die oplossingen zoeken voor seksuele problemen, astma, malaria, kiespijn, enzovoort...

Concluderend: hoewel ik me er terdege van bewust ben dat ik de Malinese cultuur slechts aan de oppervlakte heb verkend, heeft wat ik heb mogen zien mijn beeld bevestigd van een gastvrij volk, en dat ondanks de armoede die meer dan de helft van de bevolking treft.

Als de toekomst het toelaat, zou ik graag nog eens terugkeren om meer te zien, met name het noordelijke gebied.