Kathedraal van Zagreb: een stenen getuige van duizend jaar Kroatische geschiedenis
Vanaf het plein Kaptol steken de neogotische torenspitsen van de kathedraal als twee stenen wachters de lucht in. Vóór de aardbeving van 2020 reikte dit bouwwerk tot ruim 100 meter hoog; een reus die al sinds de 11e eeuw over Zagreb uitkijkt. De steigers die de kathedraal vandaag de dag omhullen, getuigen van een eeuwenoude veerkracht. Ze werd al herbouwd na de Mongoolse invasie van 1242 en na de verwoestende beving van 1880, en nu verrijst ze opnieuw voor onze ogen.
Een nationaal symbool dat nooit opgeeft
De Kathedraal van de Hemelvaart van de Maagd Maria draagt het DNA van Kroatië in zich. Hier rusten de grote nationale figuren: kardinaal Alojzije Stepinac, wiens grafmonument van de hand van Ivan Meštrović duizenden gelovigen trekt, en de nationale helden Petar Zrinski en Fran Krsto Frankopan, symbolen van het Kroatische verzet. De kathedraal werd in 1094 gesticht door koning Ladislaus van Hongarije en heeft sindsdien Tataarse invasies, Ottomaanse dreigingen, branden en aardbevingen doorstaan.
In maart 2020 volgde een nieuwe klap: een aardbeving met een kracht van 5,5 op de schaal van Richter deed de top van de zuidertoren instorten. Vijf jaar later, na een investering van 42 miljoen euro, opende ze voor de kerstmis van 2025 weer gedeeltelijk haar deuren.
De erfenis van Hermann Bollé
Het huidige aanzicht van de kathedraal is onlosmakelijk verbonden met de Duitse architect Hermann Bollé. Na de verwoestende aardbeving van 1880 ontwierp hij het gebouw opnieuw in de neogotische stijl die het vandaag zo beroemd maakt. De twee torens die hij tussen 1889 en 1899 voltooide, kwamen tot 108 meter hoogte, met een verschil van slechts 4 centimeter tussen beide. De noordtoren meet 108,20 meter en de zuidtoren 108,16 meter. Deze bijna ongelooflijke precisie getuigt van het vakmanschap van de toenmalige ambachtslieden uit Zagreb.
Indrukwekkende proporties
Het interieur biedt plaats aan 5.000 personen. Het schip, de zijbeuken en het verhoogde koor creëren een monumentaal volume. De gotische gewelven reiken hoog de lucht in, ritmisch ondersteund door luchtbogen aan de buitenzijde die het geheel stabiliseren.
Verborgen schatten binnenin
De sacristie herbergt een uitzonderlijk stuk: het drieluik van het altaar van Golgotha, geschilderd door Albrecht Dürer. Dit werk van de Duitse meester uit de Renaissance behoort tot de meest kostbare collecties van Kroatië. In het middenschip vallen de rijk gebeeldhouwde barokke marmeren altaren op, evenals de kansel met zijn verfijnde details. De 19e-eeuwse glas-in-loodramen filteren het licht en geven de ruimte een spirituele sfeer.
Een orgel van wereldklasse
Het orgel van de kathedraal is op zichzelf al een bezoek waard. Het staat te boek als een van de tien meest prestigieuze concertorgels ter wereld en beschikt over meer dan 6.000 pijpen, 78 registers en vier klavieren. Het instrument is geregistreerd als beschermd cultureel erfgoed door het Kroatische ministerie van Cultuur en klinkt elke zomer tijdens het Orgel festival van de kathedraal van Zagreb. De centrale kroonluchters hebben een opvallende herkomst: ze zouden afkomstig zijn uit een casino in Las Vegas.
De wederopbouw na 2020
De huidige werkzaamheden vormen een van de meest complexe restauratieprojecten voor religieus erfgoed in Europa. De teams hebben bijna 4.000 stenen blokken uit de torens verwijderd, elk met een gewicht tussen de 100 en 1.200 kilo. Deze stenen worden in 3D gescand, voorzien van een barcode en vervolgens vervangen door nieuwe blokken travertijn. De torens, die 30 meter zijn ingekort, worden nu versterkt met een stalen frame om bestand te zijn tegen toekomstige aardbevingen.
De grootste uitdaging is het oorspronkelijke materiaal: de lithothamnium-kalksteen, de zogenaamde litavac en andere lokale steensoorten kunnen niet meer worden gewonnen uit de historische groeven, die inmiddels beschermd zijn.
Wist je dat: Kijk bij het naar buiten gaan even naar de klok op de gevel. Deze staat nog altijd op 7:03 uur, het exacte tijdstip van de grote aardbeving in 1880. Dit detail herinnert ons eraan dat de kathedraal de herinnering aan de rampen die ze heeft overwonnen in haar muren draagt.
Renaissanceversterkingen
Rondom de kathedraal staan nog muren en ronde torens die in de 16e eeuw werden gebouwd om de wijk Kaptol te beschermen tegen Ottomaanse invallen. Deze verdedigingswerken behoren tot de best bewaarde renaissance-fortificaties van Europa. De zuidtoren, opgericht in de 17e eeuw, diende destijds als militair uitkijkpunt. Tegenwoordig vormen deze stadsmuren en het Aartsbisschoppelijk Paleis, dat de kathedraal aan drie zijden omsluit, een uniek architectonisch geheel.
De kathedraal is een van de plekken die je echt moet zien in Zagreb. De buitenkant is werkelijk prachtig met enorm veel details. Ik was behoorlijk teleurgesteld dat ik niet naar binnen kon, omdat de kathedraal in de steigers staat voor renovatie. Informeer je van tevoren, maar de kans is groot dat dit nog wel even gaat duren.