Het kasteel van Gallipoli, een stenen wachter aan de Ionische Zee
Het kasteel van Gallipoli ligt bijna volledig omringd door water aan de oostpunt van de oude stad, als een reus van tufsteen die in de zee is geplaatst. Zodra je over de brug loopt die het eilandje met het vasteland verbindt, valt de massieve omvang van het gebouw meteen op. Het is meer dan alleen een monument, want dit is de eeuwenoude bewaker van de stad. Het kasteel zag Byzantijnen, Noormannen, Anjou-vorsten en Aragonezen aan zich voorbijtrekken en draagt nog altijd de sporen van zijn bewogen verleden.
Waarom het kasteel van Gallipoli bezoeken?
Dit kasteel vertelt op eigen wijze het turbulente verhaal van de Salento. Het werd vanaf de 11e eeuw opgericht op fundamenten van oude Romeinse verdedigingswerken en vervolgens in de 13e eeuw herbouwd onder Byzantijns bewind. Tot de 17e eeuw onderging het talloze transformaties. Elke veroveraar liet zijn sporen na: Frederik II van Hohenstaufen restructureerde het bouwwerk in de 13e eeuw, de Anjou-vorsten versterkten het in 1320 en tussen de 15e en 16e eeuw voegden zowel zij als de Aragonezen een beschermende gracht en machtige ronde torens toe.
Maar het was de toevoeging van de Rivellino in 1522 die er een meesterwerk van militaire techniek van maakte. Deze vijfde toren, ontworpen door de Sienese architect Francesco di Giorgio Martini, staat los van de hoofdmuren en lijkt als een vooruitgeschoven post in de zee te zweven. Na een lange periode van verval is het kasteel in 2014 heropend voor publiek na een grootschalige restauratie, en sinds 2016 is het eigendom van de gemeente.
Architectuur die de eeuwen trotseert
De torens en het verdedigingssysteem
Het kasteel heeft een vierkante basis met op de hoeken vier torens: drie ronde en één veelhoekige, die laatste is een overblijfsel uit de Normandische tijd. Ze zijn opgetrokken uit blokken carparo, een lokale honingkleurige kalksteen, en rijzen op met schuine muren en kleine decoratieve bogen aan de bovenzijde. De Rivellino is lager en breder en toont nog steeds zijn oorspronkelijke katapulten en kanonnen die op de zee zijn gericht.
Vroeger bereikte men het kasteel via een houten ophaalbrug. In de 17e eeuw werd deze vervangen door de huidige stenen brug. De gracht die de vesting ooit isoleerde werd in de 19e eeuw gedempt, en de gevel werd tussen 1870 en 1879 gedeeltelijk aan het zicht onttrokken door de bouw van de overdekte vismarkt.
De geheimen van het interieur
Binnen tref je verrassende architectonische details aan. De grote ruimtes met tongewelven en kruisgewelven getuigen van de kunde van de middeleeuwse bouwmeesters. De Sala Ennagonale, met zijn negen zijden, is indrukwekkend door de harmonieuze verhoudingen. De Sale Circolari creëren een opvallend echo-effect dat altijd indruk maakt. Mis ook zeker het Matroneo en de Arco Tudor niet, een restant van de vroegere toegang tot de vesting.
De ondergrondse ruimtes en geheime gangen vertellen een ander verhaal. Ze dienden vroeger als vluchtwegen en bevatten mysterieuze graffiti van kooplieden, reizigers en gevangenen die hier door de eeuwen heen verbleven. Sommige inscripties zijn vandaag de dag nog steeds onleesbaar, wat bijdraagt aan het raadselachtige karakter van de plek.
Een levendige plek tussen geschiedenis en cultuur
Tegenwoordig is het kasteel veel meer dan een statisch museum. Er is een permanente tentoonstelling over de geschiedenis van Gallipoli en de handel in olio lampante, de lampolie die de stad tussen de 16e en 19e eeuw rijkdom bracht en de grote Europese hoofdsteden verlichtte. De museale route brengt de geschiedenis van deze parel van de Ionische Zee in kaart.
Het kasteel dient regelmatig als decor voor hedendaagse kunsttentoonstellingen, concerten en culturele evenementen die het leven in Gallipoli verlevendigen. In 2015 was er een expositie van Michelangelo Pistoletto te zien en in 2025 werden werken van Renato Guttuso tentoongesteld, wat de rol van het kasteel als brug tussen historisch erfgoed en moderne kunst bevestigt.
De tip van een kenner: ga aan het eind van de middag de wallen op voor een uitzonderlijk panoramisch uitzicht over de baai en de oude stad. Het gouden avondlicht zet de witte gevels van de Città in vuur en vlam en verandert de zee in een koperkleurige spiegel. Blijf daarna nog even hangen om te zien hoe het kasteel bij het vallen van de avond wordt verlicht, een magisch schouwspel.