Museum voor Schone Kunsten van Dijon: beoordelingen en praktische tips

Het hertogelijk paleis dat een kunstkathedraal werd

De gebeeldhouwde treurende figuren staren je al zes eeuwen lang aan. Opgesteld onder de zwarte marmeren platen rouwen deze eenenveertig monniken in hun kappen om de machtigste vorsten van het Westen. In het Museum voor Schone Kunsten van Dijon, gevestigd in het voormalige paleis van de hertogen van Bourgondië, ademt elke steen, elk gewelf en elke galerij geschiedenis. Dit is geen alledaags museum, maar een vorstelijk onderkomen waar vijftien eeuwen aan kunst en architectuur samenkomen.

Waarom is dit museum een absolute aanrader?

Het museum opende zijn deuren al in 1799 en behoort daarmee, na het Louvre, tot de oudste van Frankrijk. De status van het instituut is net zozeer te danken aan de collecties als aan de locatie: het palais des Ducs et des États de Bourgogne (paleis van de hertogen en staten van Bourgondië), een bouwwerk dat tussen de 14e en 19e eeuw tot stand kwam en een mix is van flamboyant gotiek en klassieke elegantie. Een eeuw lang was dit paleis het kloppende hart van een Bourgondische staat die de concurrentie aanging met het koninkrijk Frankrijk.

Na tien jaar van grootschalige werkzaamheden en een investering van zestig miljoen euro opende het vernieuwde museum in mei 2019 opnieuw de deuren. In vijftig zalen worden nu vijftienhonderd kunstwerken getoond, van een Egyptisch dodenmasker tot hedendaagse installaties. En het mooie is: de toegang tot de vaste collecties is gratis.

De hertogelijke graftombes, topstukken van de internationale gotiek

In de grote zaal van het paleis staan de twee beroemdste graftombes uit de late Middeleeuwen. Filips de Stoute en zijn zoon Jan zonder Vrees rusten onder prachtige praalgraven, omringd door een processie van treurende figuren met een treffende expressiviteit. Iedere figuur heeft een unieke houding: de een bedekt zijn gezicht, de ander veegt tranen weg en een derde leest in zijn brevier.

Deze beelden zijn afkomstig uit de Chartreuse de Champmol, een necropolis die in 1383 door Filips de Stoute aan de rand van Dijon werd gesticht. De tombe van Filips werd tussen 1384 en 1410 vervaardigd door Claus Sluter en zijn atelier, die van Jan zonder Vrees en zijn echtgenote Margaretha van Beieren tussen 1443 en 1470. Zelfs schrijver George R. R. Martin stak de Atlantische Oceaan over om ze met eigen ogen te bekijken en zich te laten inspireren door de turbulente geschiedenis van de hertogen van Bourgondië.

Encyclopedische collecties ingedeeld per tijdperk

Egyptische en Grieks-Romeinse oudheid

Elf Fajoem-portretten verwelkomen je bij het begin van de route. Deze op hout geschilderde gezichten bedekten de mummies in het Romeinse Egypte van de 1e en 2e eeuw. Hun realisme is opvallend en vangt de blik van de overledenen met een zeldzame intensiteit. Het museum bezit daarnaast Grieks aardewerk, Gallische munten en Romeinse beeldjes.

Middeleeuwen en Renaissance

Naast de hertogelijke tombes beschikt het museum over een uitzonderlijke verzameling middeleeuwse schilderkunst. Italiaanse primitieven zoals Pietro Lorenzetti en Taddeo Gaddi hangen naast Vlaamse meesters zoals de Meester van Flémalle. De collectie Zwitserse en Duitse schilderijen, met werk van Konrad Witz, is uniek in Frankrijk.

De Renaissance komt tot leven met grote namen: Titiaan, Veronese en Guido Reni. Het salon Condé, met zijn vergulde lambrisering, eert de glorie van de familie Condé, de gouverneurs van Bourgondië. De beeldenzaal, versierd met een plafondschildering van de lokale kunstenaar Pierre-Paul Prud'hon, vormt een monumentaal kader voor de beeldhouwwerken.

Van de 17e tot de 21e eeuw

De daaropvolgende eeuwen volgen elkaar logisch op. Philippe de Champaigne, Le Brun en Charles de La Fosse vertegenwoordigen de Gouden Eeuw. De 19e eeuw brengt de romantiek van Delacroix en Géricault en vervolgens het impressionisme met Manet, Monet en Boudin. Bourgondische kunstenaars, die buiten de regio vaak onbekend zijn, schitteren in speciale zalen: de beeldhouwer François Rude, Jean-Baptiste Lallemand of de begaafde portretschilder Félix Trutat, die al op vierentwintigjarige leeftijd stierf.

Ook de 20e eeuw is vertegenwoordigd met een zaal die gewijd is aan het kubisme en schilderijen van Nicolas de Staël. Twee eigentijdse uitbreidingen, waaronder een goudkleurig dak dat boven het paleis uitsteekt, voegen een 21e-eeuws element toe aan de hertogelijke architectuur.

Een tip van een kenner: sla de onlangs gerestaureerde galerie Bellegarde niet over. De ramen, die decennialang waren dichtgemetseld, zijn weer geopend en bieden nu een lichtrijk uitzicht over de stad. Het is een van de meest fotogenieke plekken in het museum en in de namiddag is het er vaak rustig.

Het hertogelijk paleis in zijn geheel bezoeken

Het museum beslaat slechts een deel van het paleis. De tour Philippe le Bon (Toren van Filips de Goede), met een hoogte van zesenveertig meter, is met een gids te bezoeken. De driehonderdzestien treden leiden naar een terras vanwaar het panorama over de leistenen daken van Dijon adembenemend is. De cour de Flore, de ceremoniële trap van Gabriel, de wachtzaal met zijn open haard die als kant is uitgehouwen: elke hoek vertelt de geschiedenis van Bourgondië.

De museumroute volgt een chronologische logica door acht secties. De werken worden getoond in zalen die uit hun eigen tijdperk stammen, wat zorgt voor een opmerkelijke harmonie tussen de ruimte en de inhoud. Deze moderne scenografie in een historisch decor maakt het MBA, zoals de inwoners van Dijon het noemen, tot een van de mooiste regionale musea van het land.